ناصر الدين انصارى قمى
299
اختران فقاهت ( فارسى )
و به سبب ظهور و بروز مراتب علم و درجات تقوا ، و طلاقت لسان و فصاحت بيان ، و حلاوت محضر و ملاحت منبر ، و حسن اخلاق ، جاذب قلوب عامهء خلايق ، خصوصا اهل فضل و دانش از اركان دولت و اعيان ملت گرديد و بدين سبب بعضى از علماى معاصرش بر وى حسد برده ، آنى از ايذا و اذيت وى غفلت نداشتند . . . . « 1 » شاگردان حاج ميرزا ابوالفضل تهرانى در تهران ، از سال 1310 تا 1316 ه . ق به تدريس فقه ، اصول ، حديث و رجال اشتغال داشت . گروه بسيارى از شاگردان او به شمار مىرفتند ، كه از آن جمله است : 1 . علامه فقيد حاج سيد نصر اللّه تقوى ، ( 1282 - 1357 ه . ق ) . صاحب هنجار گفتار و عصاى موسى و ترجمهء اشارات . 2 . مورخ و اديب سترگ عباسقليخان سپهر ( د . 1345 ه . ق ) ، صاحب ناسخ التواريخ كه ميرزا بر مجلد امام سجاد عليه السّلام و حضرت زينب تقريظ نگاشته است . 3 . علامه فقيه فيلسوف ميرزا طاهر تنكابنى ( 1282 - 1360 ه . ق ) ، او خود براى فرزند معظمله آيت اللّه حاج ميرزا محمّد ثقفى تهرانى گفت : نخستينبار كه پدرت حاج ميرزا ابوالفضل - رحمة اللّه عليه - را ملاقات كردم به دو گفتم من مسألهاى صرفى ، نحوى ، منطقى ، كلامى ، فقهى ، اصولى ، حكمى و عرفانى دارم آيا اجازه مىدهيد از شما پرسش نمايم ؟ فرمود : بلى ، هرچه مىخواهى بپرس . پس بعد از طرح مسئله ، هر فنى از فنون علم و دانش را چنان برايم توضيح داد كه من از حسن بيان و حضور جواب و جامعيت علمىاش در شگفت ماندم و بر استفاده از محضرش ، عزم را جزم و شاگردىاش را اختيار كردم . « 2 »
--> ( 1 ) . مصاحبى نائينى ، تذكرة مدينة الادب ، محدث ارموى ، مقدمهء ديوان الطهرانى ، ص ل و لا . ( 2 ) . همان كتاب ، ص سا .